Instytucja łącznego opodatkowania małżonków i osób samotnie wychowujących dzieci

Instytucja łącznego opodatkowania małżonków i osób samotnie wychowujących dzieci - zasady ogólne, wymogi formalne i ograniczenia ustawowe w świetle aktualnych uregulowań podatkowych. 

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa) określa zasadę odrębnego opodatkowania małżonków od osiąganych przez nich dochodów. Zasada ta ma charakter ogólny, niewyłączny, przepisy ustawy dopuszczają istotne wyjątki z jakich w określonych sytuacjach możemy, a nawet powinniśmy skorzystać. Warto orientować się w dostępnych nam możliwościach, by sytuację podatkową ukształtować z możliwie jak największą korzyścią dla naszego budżetu domowego.

Co zrobić by nieuchronną powinność zmniejszyć?

Ustawa przewiduje instytucję wspólnego rozliczenia podatku dochodowego przez małżonków, obwarowanego wymogami warunkującymi możliwość jej zastosowania. Nie każda para małżonków możliwość taką posiada, nie każda więc kwalifikuje się pod przesłanki ściśle określone zapisami Ustawy.

Triada warunków, o których mowa powyżej przedstawia się następująco:
  • istnienie wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy /małżonkowie przez cały rok podatkowy muszą funkcjonować na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej/
  • pozostawanie w małżeństwie przez cały rok podatkowy /małżonkowie powinni pozostawać w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, nie wystarczająca jest połowa, czy nawet znaczna część roku podatkowego/
  • złożenie wniosku o łączne opodatkowanie /wspólny wniosek małżonków wyrażony w zeznaniu podatkowym – deklaracji PIT w formie pisemnej, to trzeci z warunków formalnych, który dokonuje się również przez oświadczenie wyrażone przez jednego z małżonków, wystarczy zatem, że tylko jeden z małżonków złoży wniosek o łączne opodatkowanie w swoim zeznaniu podatkowym i dokona tego w terminie do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym, wniosek taki nie wymaga pisemnego oświadczenia drugiego małżonka, jak i złożenia odrębnego druku, traktowany jest na równi ze złożeniem oświadczenia o upoważnieniu drugiego współmałżonka do złożenia w jego imieniu wniosku o łączne opodatkowanie dochodów, a oświadczenie te składane zostaje pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań/
 
Spełnienie wszystkich wymogów pozwala na łączne opodatkowanie małżonków w Polsce. Podatek należny określany zostaje na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków. Co istotne, opodatkowanie łącznie od sumy dochodów każdego z małżonków następuje po uprzednim odjęciu kwot odliczanych od dochodu – przez każdego z małżonków odrębnie –  m.in. z tytułu składek ubezpieczeniowych, ulgi na działalność badawczo – rozwojową, wydatków z tytułu użytkowania sieci Internet, na cele rehabilitacyjne lub wydatków związanych z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych, poniesionych w roku podatkowym przez podatnika będącego osobą niepełnosprawną lub podatnika, na którego utrzymaniu są osoby niepełnosprawne i innych rozpisanych w ustawie.
 
Możliwość złożenia wniosku o łączne opodatkowanie małżonków nie traci także podatnik będący wdową lub wdowcem, jeśli:
  • zawarł związek małżeński przed rozpoczęciem roku podatkowego, a jego małżonek zmarł w trakcie roku podatkowego;
  • pozostawał w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, a jego małżonek zmarł po upływie roku podatkowego przed złożeniem zeznania podatkowego.
W takim jednak przypadku zastosowanie zasady łącznego opodatkowania ze zmarłym małżonkiem wyłącza prawo do rozliczenia się jako osoba samotnie wychowująca dziecko.

Łączne opodatkowanie małżonków możliwe jest także, gdy jeden z nich w roku podatkowym nie osiągnął przychodów, z których dochód jest opodatkowany według skali podatkowej, lub osiągnął dochody w wysokości nie powodującej obowiązku podatkowego /w wysokości kwoty wolnej od podatku, która w roku 2018 przedstawia się inaczej niż w latach ubiegłych/.
Należy mieć także na względzie, iż w przypadku wspólnego opodatkowania, do sumy dochodów małżonków dolicza się dochody dzieci własnych i przysposobionych /poza dochodami z ich pracy, stypendiów, jak i dochodów z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku/, w sytuacji zaś rozłącznego rozliczenia dochody małoletnich dzieci dolicza się po połowie do dochodu każdego z małżonków /z wyjątkiem małżonków względem których orzeczono separację/.

W przypadku rodzica lub opiekuna prawnego podlegającego obowiązkowi podatkowemu, będącego panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów, lub osobą pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności, jeżeli ten rodzic lub opiekun w roku podatkowym samotnie wychowuje dzieci:
  • małoletnie,
  • bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,
  • do ukończenia 25. roku życia uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach 
    o systemie oświaty, przepisach o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie, jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 lub art. 30b ustawy, w łącznej wysokości przekraczającej kwotę stanowiącą iloraz kwoty zmniejszającej podatek określonej w art. 27 ust. 1b pkt 1 oraz stawki podatku, określonej w pierwszym przedziale skali, o której mowa w art. 27 skala podatkowa ust. 1, z wyjątkiem renty rodzinnej
podatek może zostać określony na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym, w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci, z uwzględnieniem dochodów małoletnich dzieci zgodnie z zasadami ich doliczenia do dochodów rodziców, o czym mowa powyżej, z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów opodatkowanych w sposób zryczałtowany na zasadach określonych w ustawie.

Zasada wspólnego rozliczenia małżonków i osób samotnie wychowujących dziecko nie ma zastosowania, gdy do jednej z tych osób lub jej dziecka zastosowanie znajdują przepisy m.in. o podatku liniowym, czy z ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.

W sytuacji więc, gdy jeden z małżonków rozlicza się na zasadach ogólnych /tj. według skali podatkowej/, a drugi np. na zasadzie podatku liniowego, zasada łącznego opodatkowania nie będzie mogła znaleźć swojego zastosowania. Osoby tę będą podlegać procedurze odrębnego rozliczania się.

Jakie zatem korzyści wiążą się z zastosowania instytucji wspólnego opodatkowania?

Wyobraźmy sobie sytuacje, że jeden z małżonków osiągnie „czysty” dochód w roku 2018 na poziomie 30.000,00 zł, zaś dochód drugiego małżonka będzie znacznie wyższy i wyniesie 100.000,00 zł rocznie.
W przypadku wspólnego opodatkowania, podatek za rok podatkowy 2018 do zapłaty przez małżonków mając na względzie powyższą konfiguracje zarobków wyniesie 22.287,96 zł, tj. w zaokrągleniu do pełnych złotych 22.288,00 zł, zaś w przypadku rozliczenia odrębnego, tj. przez każdego z nich, podatek małżonka o niższym zarobku ukształtuje się na poziomie 4.843,98 zł, co daje w zaokrągleniu kwotę 4.844,00 zł, z kolei małżonka lepiej zarabiające wyniesie 19.664,08 zł, tj. 19.665,00 zł.
Porównując kwoty podatku należnego do zapłaty przy zastosowaniu dwóch sposobów rozliczeń, wspólne opodatkowanie pozwala na oszczędność kwoty w wysokości aż 2.221,00 zł.

Podsumowując, łączne opodatkowanie małżonków może pozwolić na istotne zmniejszenie kwoty podatku, a w konsekwencji ograniczenie zubożenia budżetu rodzinnego odczuwalną kwotą. Korzystnym jest dokonanie symulacji rozliczenia podatkowego za rok 2018 już teraz, porównanie kwot podatków przy zastosowaniu zasady odrębnego i wspólnego opodatkowania, z jednoczesnym  uwzględnieniem zmian jakie zaszły w zakresie kwoty zmniejszającej podatek.

W efekcie, wspólne opodatkowanie będzie opłacalne w sytuacji, gdy jeden z małżonków opodatkowany jest podatkiem 18% lub nie zarabia, drugi zaś podatkiem 32%, lub gdy jeden małżonków w ogóle nie zarabia. Wówczas pozwoli to na zaszeregowanie małżonków w niższym przedziale skali podatkowej i zmniejszenie łącznej wysokości dochodu poprzez odliczenie wyższej kwoty obniżającej podatek.

Wspólne opodatkowanie małżonków nie będzie jednak korzystne, gdy jedno z nich osiągnie dochód do 8.000,00 zł, pozwalający na odliczenie najwyższej możliwej kwoty zmniejszającej podatek , tj. kwoty 1.440,00 zł, a drugie osiągnie dochód ponad kwotę 13.000,00 zł, nie większej jednak niż 85.528,00 zł.
 
Podstawa prawa:
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2018.1509 t.j.) – art. 6, art. 6a, art. 7, art. 26, art. 26 e i art. 27  ustawy.




Komentarze