Przyjęcie, odrzucenie spadku – jak wygląda w praktyce

Najpewniej wielu z nas, bądź nasi bliscy doświadczyli dylematu, czy przyjąć spadek po zmarłym członku rodziny, który w trakcie swojego życia zaciągnął liczne zobowiązania. Co w takiej sytuacji zrobić?
Spadkobierca, zgodnie z naszym ustawodawstwem, nabywa spadek z mocy prawa z chwilą śmierci spadkodawcy. Ostateczny krąg spadkobierców kształtuje się jednak stopniowo, dopiero z chwilą złożenia przez nich wszystkich stosownych oświadczeń (tj. oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku) lub z upływem terminu sześciomiesięcznego liczonego od dnia, w którym dany spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Wtedy postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku może zostać wydane przez Sąd lub sporządzony może zostać przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia.

Co istotne, tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych może złożyć oświadczenia wyżej wskazane, zaś do odrzucenia spadku lub przyjęcia go wprost w imieniu osoby, która takiej zdolności nie posiada, wymagana jest stosowna zgoda właściwego sądu opiekuńczego.

Sześciomiesięczny termin na złożenie oświadczenia określa art. 1015 § 1 k.c.. Biegnie on od dnia, w którym spadkobierca uzyskał wiedzę o tytule swojego powołania. W sytuacji, gdy mamy do czynienia z dziedziczeniem ustawowym zasadniczo jest to chwila uzyskania przez spadkobiercę informacji o śmierci spadkodawcy. Niemniej, momentem tym może być także uzyskanie wiadomości o odrzuceniu spadku przez osoby uprawnione do dziedziczenia w pierwszej kolejności (wcześniej), czy o wydaniu rozstrzygnięcia, które uznaje osoby za niegodne dziedziczenia.

W przypadku dziedziczenia testamentowego istotne znaczenie ma dzień, w którym doszła do nas informacja o istnieniu i treści testamentu, nie wcześniej jednak niż chwila śmierci spadkodawcy.

Oświadczenie te winno zostać złożone w sądzie lub przed notariuszem, ustnie, bądź na piśmie, z podpisem urzędowo poświadczonym. Oświadczenia te mogą zostać złożone także przez pełnomocnika dysponującego stosownym pełnomocnictwem upoważniającym do złożenia oświadczenia o określonej treści ze wskazaniem osoby spadkodawcy, udzielonym w formie pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym.

O zachowaniu terminu wyżej wskazanego decyduje zatem chwila złożenia takiego oświadczenia. W przypadku oświadczenia składanego przed notariuszem, oświadczenie te wymaga zachowania formy aktu notarialnego (vide: postanowienie SN z dnia 10.11.2006r., I CSK 228/06, OSNC 2007). W przypadku oświadczeń składanych przed sądem, istotny jest moment złożenia oświadczenia ustnie, które zostaje wciągnięte do protokołu posiedzenia, lub czas, w którym do sądu zostało złożone pisemne oświadczenie o treści, jaka wynika m.in. z art. 641 k.p.c..

W przypadku prostego przyjęcia spadku (przyjęcia wprost) spadkobierca ten ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe z całego swojego majątku, co oznacza, że od chwili przyjęcia spadku przez spadkobiercę egzekucja wszczęta z wniosku wierzyciela/wierzycieli spadkodawcy może zostać skierowana do przedmiotów wchodzących w skład masy spadkowej, jak i do przedmiotów wchodzących w skład majątku osobistego danego spadkobiercy. W sytuacji, gdy spadkobierców jest kilku, każdy z nich ponosi odpowiedzialność w zakresie odpowiadającym wielkości ich poszczególnych udziałów. Oznacza to więc, iż spadkobiercy ponoszą także odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spadkodawcy, proporcjonalnie do tego, co przypadło im z majątku spadkowego.

Natomiast, w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność w ograniczonym zakresie, a to do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w inwentarzu, który dokonywany jest przez komornika. Co oznacza, iż spadkobierca odpowiada całym swoim majątkiem, tylko do określonej kwoty – wysokości aktywów. Ograniczenie odpowiedzialności nie jest jednak skuteczne, w sytuacji podstępnego zatajenia przedmiotów należących do spadku lub wskazania długów, które nie istnieją.

Oświadczenie złożone po upływie terminu sześciomiesięcznego nie wywołuje skutków prawnych i zasadniczo prowadzi do definitywnego nabycia spadku. W sytuacji gdy decydujemy się na odrzucenie spadku, oświadczenie tej treści powoduje wyłączenie spadkobiercy od dziedziczenia. Co znamienne, od dnia 18.10.2015 r., na skutek nowelizacji przepisów kodeksu cywilnego, zaniechanie złożenia oświadczenia w terminie sześciomiesięcznym, o którym mowa powyżej, powoduje, iż przyjęcie spadku następuje z dobrodziejstwem inwentarza, nie zaś wprost jak to miało miejsce uprzednio.

Jak wynika z powyższego, za sprawą kolejnych zmian ustawodawcy, spadkobierca zyskał zabezpieczenie przed odpowiedzialnością ponad wysokość aktywów nabytego spadku. Ochrona spadkobiercy wzmocniła się, co nie oznacza, iż nie należy zachować najwyższej staranności w uporządkowaniu spraw spadkowych, które nas dotyczą.Przezorność jest zatem wskazana. Zadbajmy o siebie i naszych bliskich.
Linki do stron zewnętrznych
Całość artykułu opublikowana została na naszym blogu